Алаяқтық істері бойынша адвокат, Алматы
Алаяқтық, ұрлық, сеніп тапсырылған мүлікті иемденіп алу және ысырап ету істері бойынша (ҚР ҚК 188, 189, 190-баптары) күдіктілер мен айыпталушыларды қорғаймыз, жәбірленушілердің мүддесін білдіреміз: алғашқы жауаптан немесе полицияға арыз беруден бастап үкімге дейін. Істерді адвокаттар Данияр Беримбаев пен Акжамал Мамытбекова жүргізеді.
Алаяқтық немесе ұрлық ісі бойынша жауапқа шақырды ма? Адвокатсыз жауап бермеңіз.
+7 701 277-07-43Біз көмектесетін жағдайлар
Күдік немесе айып тағылғандарды қорғаймыз және алданғандарға көмектесеміз. Тәсіл әртүрлі, бірақ алғашқы қадамдар бірдей маңызды.
Алаяқтық, ұрлық, ысырап ету: негізгісі
ҚР Қылмыстық кодексі (ҚК), ҚР Қылмыстық-процестік кодексі (ҚПК) нормалары және Жоғарғы Соттың түсіндірмелері бойынша қысқаша. Теңгедегі сомалар 2026 жылғы АЕК бойынша есептелген (4 325 ₸).
Алаяқтық деген не (ҚК 190-бабы)
Алаяқтық: бөтен мүлікті жымқыру немесе бөтен мүлікке құқықты иелену алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы (ҚК 190-бабының 1-бөлігі). Адам ақшасын немесе мүлкін өзі береді, себебі оны жаңылыстырған.
Жаза баптың бөлігіне байланысты: 1-бөлік бойынша 2 жылға дейін бас бостандығынан айыру; алдын ала сөз байласқан адамдар тобы, қызмет бабын пайдалану, интернет арқылы немесе мемлекеттік сатып алуда алдау кезінде 4 жылға дейін (2-бөлік); ірі мөлшерде, екі немесе одан да көп адамға қатысты немесе бірнеше рет жасалғанда 3 жылдан 7 жылға дейін (3-бөлік); қылмыстық топ немесе аса ірі мөлшер кезінде 5 жылдан 10 жылға дейін (4-бөлік). Барлық бөліктерде мүлікті тәркілеу көзделген.
Алаяқтық па, әлде азаматтық-құқықтық дау ма
Мысал: сіз жеткізу шартын жасасып, тауар үшін төледіңіз, ал жеткізуші оны жеткізбей, «ертеңге» қалдырып жүр. Алаяқтық туралы арыз жазуға бола ма?
Алаяқтықтың шартты орындамаудан басты айырмашылығы: бөтен ақшаны иелену ниеті, ол шарт жасалғанға дейін немесе жасалған сәтте пайда болады. Алдау ақша немесе мүлік берілгенге дейін болуы тиіс (ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 29 маусымдағы № 6 «Алаяқтық істері бойынша сот практикасы туралы» нормативтік қаулысының 10-тармағы).
міндеттемені орындауға адамның нақты қаржылық және материалдық мүмкіндігінің (жабдық, персонал және т.б.) немесе қажетті лицензия мен рұқсаттың көрінеу болмауы; жалған құрылтай құжаттарын немесе кепілдік хаттарды пайдалану; қарыздарды немесе мүлік кепілін жасыру; көрінеу орындалмайтын шарттар жасасу.
Егер жеткізуші шарт жасасқанда тауарды шынымен жеткізгісі келсе, бірақ объективті себептермен жеткізе алмаса, бұл алаяқтық емес. Мұндай дау азаматтық сотта шешіледі: қарызды, тұрақсыздық айыбын және залалды өндіріп алу.
Сонымен қатар, егер бұзушылық сот жарамсыз, жалған немесе жасырын деп танымаған жазбаша мәмілені орындамауға негізделсе не ол бойынша азаматтық-құқықтық дау жүріп жатса, арыз Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркелмейді (ҚПК 179-бабы 1-бөлігінің 2) және 5) тармақшалары). Бұл шектеулер шарттық міндеттемелерді адал орындамау туралы ұжымдық, көптеген арыздарға қолданылмайды.
Ұрлық (ҚК 188-бабы)
Ұрлық: жасырын жымқыру бөтен мүлікті (ҚК 188-бабының 1-бөлігі). Алаяқтықтан айырмашылығы: ұрлықта мүлік иесінің білуінсіз алынады, ал алаяқтықта иесі оны өзі береді, себебі оны алдаған. Ақпараттық жүйеге заңсыз қол жеткізу арқылы шоттан ақша жымқыру да ұрлық болып саналады (ҚК 188-бабы 2-бөлігінің 4-тармағы).
Жаза: 1-бөлік бойынша 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру; алдын ала сөз байласқан адамдар тобы немесе ақпараттық жүйе арқылы ұрлық кезінде 5 жылға дейін (2-бөлік); ірі мөлшерде, бірнеше рет немесе тұрғын үйге, үй-жайға, қоймаға немесе көлікке заңсыз кіріп жасалғанда 2 жылдан 7 жылға дейін (3-бөлік); қылмыстық топ немесе аса ірі мөлшер кезінде 5 жылдан 10 жылға дейін (4-бөлік).
Елеусіз мөлшерде жымқыру (азаматтан 2 АЕК-тен, яғни 8 650 ₸-ден, немесе ұйымнан 10 АЕК-тен, яғни 43 250 ₸-ден аспайтын) ұсақ жымқыру болып табылады: бұл 80 АЕК-ке дейін айыппұл немесе 20 тәулікке дейін қамаққа алу жазасы бар қылмыстық теріс қылық (ҚК 187-бабы, 3-бабының 10-тармағы).
Иемденіп алу және ысырап ету (ҚК 189-бабы)
Бұл кінәліге сеніп тапсырылған мүлікті жымқыру: есеп бойынша берілген ақша, қоймадағы тауар, басшыдағы компания қаражаты (ҚК 189-бабының 1-бөлігі). Алаяқтықтан айырмашылығы: мүлік адамның қолында заңды негізде тұр, оны алу үшін алдаудың қажеті жоқ.
Ірі және аса ірі мөлшердің шектері алаяқтықтағыдай. Жаза: 1-бөлік бойынша 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру; адамдар тобы немесе қызмет бабын пайдалану кезінде 4 жылға дейін (2-бөлік); ірі мөлшерде немесе бірнеше рет жасалғанда 2 жылдан 7 жылға дейін (3-бөлік); қылмыстық топ немесе аса ірі мөлшер кезінде 7 жылдан 12 жылға дейін (4-бөлік).
Қорғау көбінесе жетіспеушіліктің өзін тексеруге негізделеді: тексеру мен түгендеу дұрыс жүргізілді ме, мүлікке кімнің қолжетімділігі болды, есепке алу қатесі жоқ па.
Залалды өтеу және істі тоқтату
ҚК 188, 189 және 190-баптарының 1 және 2-бөліктері бойынша ұрлық, алаяқтық және ысырап ету онша ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыстарға жатады (ҚК 11-бабы). Олар бойынша адам жәбірленушімен татуласып, келтірілген зиянды қалпына келтірсе, қылмыстық жауаптылықтан босатылады (ҚК 68-бабының 1-бөлігі). 3 және 4-бөліктер (ауыр қылмыстар) бойынша татуласу тек қылмысты алғаш рет жасаған жекелеген санаттағы адамдар үшін мүмкін (ҚК 68-бабының 2-бөлігі) және қылмыстық топқа әрі сыбайлас жемқорлық қылмыстарына қолданылмайды. Егер жымқыруды лауазымды адам қызмет бабын пайдаланып жасаса, ол сыбайлас жемқорлық қылмысына жатады (ҚК 3-бабының 29-тармағы): бұл туралы сыбайлас жемқорлық істері туралы бетте.
Қылмысты алғаш рет жасаған адам белсенді өкінуіне байланысты босатылуы мүмкін: кінәсін мойындап келуі, тергеуге көмектесуі және зиянды қалпына келтіруі ескеріледі (ҚК 65-бабы).
Залалды дәлелдемелерді талдап, ұстанымды келіскеннен кейін ғана өтеген жөн: құқықтық бағасыз төлем кінәні мойындау ретінде түсіндірілуі мүмкін.
Ақпарат ҚР ҚК мен ҚПК-нің 2026 жылғы қазандағы редакциясы бойынша берілген және жалпы сипатта болады. Ақпарат нақты іс бойынша кеңесті алмастырмайды.
Алаяқтар алдаса, не істеу керек
Тез әрекет етсеңіз, ақшаны қайтару мүмкіндігі жоғары. Әрекеттер тәртібі:
Дәлелдемелерді сақтаңыз
Хат алмасу, телефон нөмірлері, сілтемелер, аударымдар туралы чектер мен үзінді көшірмелер, шарттар, қолхаттар. Хабарламалар мен қосымшаларды өшірмеңіз.
Банкке хабарлаңыз
Егер ақша картадан аударылса немесе сіздің атыңызға қарыз рәсімделсе, алаяқтық операция туралы банкке дереу хабарлап, қолжетімділікті бұғаттаңыз.
Полицияға арыз беріңіз
Қылмыстық қудалау органы арызды қабылдап, тіркеуге және оның тіркелгені туралы құжат беруге міндетті (ҚПК 185-бабының 1-бөлігі). Осы құжатты сақтаңыз.
Жәбірленуші деп танылуға қол жеткізіңіз
Тергеуші сізді жәбірленуші деп дереу тануға міндетті (ҚПК 71-бабының 1-1-бөлігі). Сіз қаулының көшірмесін алуға, өкіл ұстауға және тергеу әрекеттеріне шағым жасауға құқылысыз (ҚПК 71-бабының 6-бөлігі).
Кредит бойынша төлемдерді тоқтатыңыз
Егер алаяқтар сіздің атыңызға қарыз рәсімдесе, тергеушіден жәбірленуші деп тану туралы қаулының көшірмесін алыңыз. Онымен банкке немесе МҚҰ-ға өзіңіз жүгінесіз: заң оларды өндіріп алуды және сыйақы мен тұрақсыздық айыбын есептеуді тоқтата тұруға міндеттейді.
Мүлікке тыйым салу және азаматтық талап қою
Күдіктінің мүлкі мен шоттарына тыйым салу туралы өтінішхат беріңіз (ҚПК 161-бабы) және сот залалды үкіммен бірге өндіріп алуы үшін қылмыстық істе азаматтық талап қойыңыз (ҚПК 166, 167-баптары).
Тоқтата тұруға 3 күнтізбелік күн, есептен шығаруға 10 жұмыс күні
Қарызды алаяқтық тәсілмен рәсімдеу ісі бойынша қарыз алушыны жәбірленуші деп тану туралы қаулыны немесе қылмыстық қудалау органының құқық бұзушылық себептерін жою туралы ұсынуын (ҚПК 200-бабы) алған банк үш күнтізбелік күннен кешіктірмей қарызды өндіріп алуды, талап-арыз жұмысын және сыйақы мен тұрақсыздық айыбын есептеуді тоқтата тұрады (ҚР 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 258-VIII «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңының 58-бабының 12-тармағы). Микроқаржы ұйымдарында да осындай міндет бар («Микроқаржылық қызмет туралы» ҚР Заңының 3-2-бабының 4-тармағы).
Қарызды заңда көзделген жағдайларда алаяқтық тәсілмен рәсімдеу фактісін анықтаған сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін банк он жұмыс күні ішінде қарызды есептен шығару туралы шешім қабылдайды және ұсталған сомаларды қайтару шараларын қолданады (сол Заңның 58-бабының 13-тармағы).
Банкпен немесе МҚҰ-мен қарым-қатынасты жәбірленуші өзі жүргізеді. Қылмыстық істе жәбірленушінің адвокаты жәбірленуші деп уақтылы тануға және қаулының көшірмесін беруге қол жеткізеді.
Қорғау қалай құрылады
Жағдайды талдау
Шарттарды, хат алмасуды, төлемдерді және іс материалдарын зерделейміз. Қылмыс құрамы бар ма, әлде бұл азаматтық дау ма, соны бағалаймыз.
Алғашқы жауап алу
Жауап алуға дейін ұстанымды келісеміз, оған қатысамыз, бұзушылықтарды хаттамаға енгіземіз.
Дәлелдемелер
Мәмілелердің шынайылығы туралы құжаттарды жинаймыз, сараптамалар мен куәлардан жауап алу туралы өтінішхаттар береміз.
Тоқтату немесе қайта саралау
Істі тоқтатуға, дауды азаматтық сотқа ауыстыруға немесе жеңілірек саралауға қол жеткіземіз.
Сот
Бірінші сатыдағы сотта, апелляцияда және кассацияда қорғаймыз.
Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаттары
Беримбаев Данияр Жаппарбердиевич
25 жылдан астам заң практикасы: құқық қорғау органдары, банктер, квазимемлекеттік сектор. Істі қаржылық-экономикалық талдау, мәмілелердің шынайылығы туралы даулар. Лицензия № 25007670, 11.03.2025.
Мамытбекова Акжамал Муратбековна
15 жылдан астам заң практикасы: құқық қорғау органдары, сақтандыру және қаржы ұйымдары. ҚазГЗУ құқық магистрі. Лицензия № 25007890, 13.03.2025.
Кеңес 30 000 ₸-ден
Жағдай мен құжаттарды талдаймыз, тәуекелдер мен әрекет нұсқаларын түсіндіреміз.
Жазбаша келісім
Жұмыс көлемі мен сыйақы қорғау басталғанға дейін келісімде бекітіледі.
Нәтижеге уәде бермейміз
Істің нәтижесін сот шешеді. Біз перспективаларды адал бағалаймыз және барлық заңды тәсілдермен қорғаймыз.
Адвокаттық құпия
Адвокатқа айтқанның бәрі заңмен қорғалған және үшінші тұлғаларға берілмейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жеткізуші алдын ала төлемді алып, тауарды жеткізбеді. Бұл алаяқтық па?
Ол шартты бастапқыда орындағысы келмегені дәлелденсе ғана: тауары да, оны жеткізу мүмкіндігі де болмаса, жалған құжаттар пайдаланса, қарыздарын жасырса. Егер жеткізу объективті себептермен бұзылса, бұл азаматтық дау, ақша сот арқылы өндіріліп алынады.
Ақшаны қайтарсам, істі жаба ма?
ҚК 188, 189 және 190-баптарының 1 және 2-бөліктері бойынша жәбірленушімен татуласу және зиянды қалпына келтіру жауаптылықтан босатуға негіз болады (ҚК 68-бабының 1-бөлігі). Баптың ауыр бөліктері бойынша, қылмыстық топ кезінде және сыбайлас жемқорлық істерінде мұндай мүмкіндік жоқ немесе шектеулі.
Мені куә ретінде шақырып жатыр. Адвокат керек пе?
Иә, егер куәдан күдіктіге ауыстыру қаупі болса. Куә жауап алуға адвокатпен келуге құқылы. Қорғаусыз берілген жауаптар кейін өзіңізге қарсы пайдаланылады.
Алаяқтарға ақша аудардым. Оны қайтаруға бола ма?
Егер операцияны банк арқылы тез бұғаттап, арыз беріп, ақша түскен шоттарға тыйым салуға қол жеткізсеңіз, мүмкіндік бар. Залал қылмыстық істегі азаматтық талап арқылы өндіріліп алынады. Қайтаруға кепілдік беру мүмкін емес: көп нәрсе кінәлілер мен олардың мүлкі табылғанына байланысты.
Менің атыма кредит рәсімделді. Оны төлеу керек пе?
Сізді жәбірленуші деп танығаннан кейін банк үш күнтізбелік күн ішінде осындай қарыз бойынша өндіріп алуды және сыйақы мен тұрақсыздық айыбын есептеуді тоқтата тұруға міндетті. Қарызды есептен шығару мәселесі сот актісі заңды күшіне енгеннен кейін шешіледі.
Картадан менің қатысуымсыз ақша шешілді. Бұл ұрлық па, әлде алаяқтық па?
Егер шотқа сіздің білуіңізсіз заңсыз қол жеткізілсе, бұл ұрлық (ҚК 188-бабы 2-бөлігінің 4-тармағы). Егер қоңырау шалған адамға сеніп, ақшаны өзіңіз аударсаңыз немесе кодты айтсаңыз, бұл ақпараттық жүйені немесе Интернет желісін пайдаланған алаяқтық (ҚК 190-бабы 2-бөлігінің 4-тармағы). Арызды және банкке қойылатын талаптарды қалай құру саралауға байланысты.
Адвокат қызметі қанша тұрады?
Кеңес 30 000 ₸-ден. Қорғаудың немесе жәбірленушінің мүддесін білдірудің құны істің сатысы мен жұмыс көлеміне байланысты және кеңесте талқыланады.
Жағдайды адвокатпен талқылаңыз
Қоңырау шалыңыз немесе WhatsApp-қа жазыңыз. Дс–Жм 9:00–19:00, Сб 10:00–14:00. Шұғыл жағдайларда жауап алуға және ұстауға шығамыз.
+7 701 277-07-43 WhatsApp-қа жазу Алматы қ., Әл-Фараби даңғ., 9, 5Г блок, 3-кеңсе («Нұрлы Тау» БО). 2ГИС-те бағыт →Телефон нөміріңізді қалдырыңыз. Адвокат қайта қоңырау шалып, алғашқы қадамдар бойынша бағыт береді.
Кері қоңырау сұрауWhatsApp-қа жазуӨтініш құпия сақталады
